گفتگوی هنردستان با جواد طوسی عضو داوری جشنواره کارگاه آزاد فیلم؛
طوسی: بخش خصوصی توانمند به سینما کمک می کند/ نقش دولت باید در عرصه هنر کمرنگ شود

هنردستان: جشنواره کارگاه آزاد فیلم روزهای برگزاری خود را می گذراند و روز به روز بر روند استقبال آن افزوده می شود. در روز ابتدایی جشنواره کارگاه آموزشی تحلیل سکانس های برتر فیلم های قبل از انقلاب مسعود کیمیایی توسط جواد طوسی منتقد سینما و عضو داوری جشنواره کارگاه آزاد فیلم برگزار شد. به همین مناسبت گفتگویی را با این منتقد سینما ترتیب داده ایم.

هنردستان: مصطفی زبرجد/ نظرتان در خصوص کارگاه آموزشی نقد فیم های کیمیایی در جشنواره کارگاه آزاد فیلم چیست؟

وقتی ما یک دوره تاریخی را انتخاب کردیم کسانی که جز تماشاچیان این کار هستند و تعلق خاطری با یک کارگردان و آثارش دارند بالطبع با یک شناخت و درک قبلی می خواهند در یک میزانسن آموزشی مرور تاریخی داشته باشند به خصوص به دلیل کارگردان که در مقایسه با همنسلانش تنها فیلمسازی است که مولف بودن را اثبات کرده است و از سال 1347 تا 1357 نگرش مولف و مصادیق آن، از فیلم های او یافت می شود.

20150730123013596

مسعود کیمیایی تا چه میزان در استقبال مخاطبان از کارگاه آموزشی موثر بود؟

کسانی که مسعود کیمیایی را انتخاب می کنند هنوز تعلق خاطری به او دارند با وجود اینکه ممکن است گاه توقعشان بر آورده نشود اما در بدترین فیلم مسعود کیمیایی هم یک یا دو سکانس فوق العاده برای رضایت شما وجود دارد و ممکن است از جاذبه هایی برخوردار باشد که شما را یاد دوران طلایی مسعود کیمیایی بیندارد. مخاطبانی که در این موقعیت ها قرار می گیرند به یک نقطه انتخاب و سلیقه یعنی سینمای دارای محتوا، قصه، روایت، قهرمان و نسبت اجتماعی در آثار، مقوله، سنت و نحوه کار بازیگر رسیده اند.

به مسئله بازیگری اشاره کردید. جایگاه بازیگری در فیلم های کیمیایی چگونه است؟

بازیگر در فیلم های کیمیایی محصور در میمیک صورت و احساس نیست بلکه باید متوسل به دیالوگ، کلام وادبیات خاص سازنده اثر شود تا یک شناسنامه پیدا کند و این به سینمای کیمیایی و تالیفی او بر می گردد که نسبت به سینمای هم دوره ای هایش و سینمای امروز متفاوت است.

فیلمنامه در سینمای قبل از انقلاب را چگونه ارزیابی می کنید؟

فیلمنامه مشکل اصلی و دیرین سینمای ایران بوده چون در سیستم سینما و افراد یک نگاه حرفه ای و قاعده مندی وجود نداشته و نسبت به یکی از ارکان اصلی که موجب خلق یک اثر سینمایی ایده آل و مطلوب می شود توجه چندانی نشده است و در دوره های مختلف تاریخی سینمای ایران در دهه 30 و 40 که تازه سینما دوره آزمون و خطای خود را طی می کند و موجودیتی را کسب می کند فیلم ها به شدت روبنایی هستند، سرگرمی سازی و قصه پردازی ظاهری برایشان اهمیت اولیه داشته و نگاه عمق یافته و جدی ای که بتواند یک اثر را برای دوره های دیگر تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و جذب مخاطب خلق کند موضوعیت چندانی نداشته است به همین خاطر بخش قابل توجهی از فیلم های این دو دهه فراموش شدنی هستند به جز موارد استثنایی که دوره فیلمسازی ساموئل خاچکیان را در بر می گیرد که وی فیلم های جنایی پلیسی می ساخت و آن جا هم تکنیک جاذبه های سینمایی و زیبا شناسی را مطرح می کند و الا خود موضوع و قصه نسبتی با فرهنگ و مناسبات جامعه ما ندارد.

فیلمنامه و فیلمسازی در دوره موج نوی سینما چگونه شکل می گیرد و به سینمای تالیفی ومولف منجر می شود؟

شاید بتوان گفت از زمان شکل گیری موج نو است که مقوله فیلمنامه برای یک سری از فیلمسازان جوان مستعد خوش فکر مثل ناصر تقوایی، مسعود کیمیایی،داریوش مهرجویی، امیر نادری، بهرام بیضایی اهمیت پیدا می کند، که دنیای هر کدام از این آدمها متفاوت از هم است. یک جا قصه و فیلمنامه را پر و پیمان می بینید مثل فیلم های مسعود کیمیایی، یک جا مثل سهراب شهید ثالث قصه زیاد اهمیت پیدا نمی کند و اساسا آن را برای یک فرم و زیبایی شناسی برای نشان دادن موقعیت آدم های خود به کار می برد. بهرام بیضایی به شکل دیگری با قصه روبرو می شود و براساس آن وجوه اسطوره ای و نمایش باب طبع و سلیقه خود فیلم را می سازد. به هرحال یک نکته که نمی توان نادیده گرفت این است که در مجموع فیلمسازی این دوره توجه به خود فیلمنامه در مقایسه با دو دهه 30 و 40 بیش تر است و برای فیلمنامه سعی شد یک بیان و زبان سینمایی و بصری مناسبی خلق شود . اگر برخی از این فیلمسازان در حوزه فیلمنامه نویسی به اقتباس ادبی رو می آورند مثلا کارهایی که مهرجویی از آثار غلامحسین ساعدی گاو، دایره مینا و پستچی براساس نمایشنامه «وویزک» اثر گئورگ بوخنر و ناصر تقوایی آرامش در میان مردگان را از ساعدی وام می گیرد آنچنان توان هوشمندانه دارند که به شکل سینمایی و تاثیرگذار در کلام و پیام فیلم می سازند.

سیر فیلمنامه در سینمای بعد از انقلاب و سیر فیلمسازی کارگردانانی مثل حاتمی کیا و عیاری چگونه بود؟

فیلمنامه در سالهای بعد از انقلاب در این تداوم آزمون و خطا و حضور فیلمسازانی از نسل های مختلف باعث شد یک تنوعی در فیلمسازی و فیلمنامه نویسی داشته باشیم که نقاط تشخص یافته ای را در میان فیلمسازان در پی داشته و هر کدام از نگاهی و جهتی با فیلمنامه روبرو شدند. فیلمسازانی مثل ابراهیم حاتمی کیا، مسعود جعفری جوزانی، کیانوش عیاری به شکلی به فیلمنامه پرداخته اند که با آن دنیای مورد نظر خودشان سازگاری بیشتری داشته باشد. حاتمی کیا در دوره ای فیلم هایش را با بار دراماتیکی کم تری اجرا می کرد مثل مهاجر، دیده بان و از مقطعی به بعد وارد سینمای قصه پرداز شد که از کرخه تا راین، آژانش شیشه ای و ارتفاع پست شروع آن است . کیانوش عیاری نیز فیلم هایی دارد که در نگاه اول به نظر می رسد قصه و فیلمنامه حضور پررنگی ندارد اما اگر دقت کنیم و برخوردها از یک سری جزئیات را ببینیم متوجه می شویم که قصه برایش اهمیت دارد مثل بودن یا نبودن و آن سوی آتش.

در حال حاضر در عرصه فیلمنامه باید چگونه به سینما کمک کرد؟

سینمای ایران با معضل فیلمنامه روبرو است که بافت سینمای ما هنوز نتوانسته در قالب یک شناسنامه حرفه ای توجه خیلی جدی به فیلمنامه داشته باشد. کمیته ای که مسئولیت پشت پرده یا در عینیت، فونداسیون و آن استخوان بندی فیلمنامه را بر عهده بگیرد و یک سری نیروی کار زبده باید تمام جهات کار را در نظر بگیرند، شیوه قصه پردازی، معاصر بودن روایت، اهمیت شخصیت پردازی، تیپ شناسی، دیالوگ نویسی، توجهی که فیلمنامه به مضمون و دست مایه مورد نظر خود دارد که چقدر بتواند جذابیت های بصری را در اختیار داشته باشد و در عین حال شخصیت پردازی درستی را در کلیت فیلمنامه شکل دهد. این ها در یک فیلمنامه و عرصه فیلمنامه نویسی باید توجه شود اما متاسفانه سینمای ما به لحاظ این که هنوز از یک سیکل معیوب تبعیت می کند و آن رفتار شناسی حرفه ای را پیدا نکرده است فیلمنامه هم جز اجزا و عناصر خیلی مهم، جدی و تعیین کننده به شمار نمی آید. فیلمنامه می تواند از طریق یک تهیه کننده فهیم با اشراف هنری و در عین حال جامعه شناسانه موفق باشد.

به راهکارهایی اشاره کردید که عرصه فیلمنامه نویسی و فیلمسازی در ایران فاقد آن است. آیا امیدی وجود دارد؟

سینمای ما در حال حاضر از یک بخش خصوصی توانمندی برخوردار نیست که سرمایه دار یا تهیه کننده از این نگاه متکثر برخوردار باشد که از یک سو بر جامعه شناسی مسلط و به شرایط جامعه خود دسترسی پیدا کرده باشد و از سوی دیگر برای قالب حرفه ای زبان سینما یک نسخه زبانشناسانه را تجویز و توصیه کند. تا ما فاقد وضعیت مشخص و منسجمی باشیم با این اغتشاش روبرو می شویم که حجم گسترده ای از فیلم ها تولید و ساخته می شود و در این میان آثاری هستند که نیروی مستعد و جوان جلوتر از خود سیاستگذار می تواند پیشنهاد دهنده باشد و یک افق دیدی را باز کند ولی مراودات لازم وجود ندارد که زمینه جهت گیری های حرفه ای صحیح بعدی را فراهم کند به همین خاطر در این گستردگی کمی فیلم های ساخته شده در طی سالهای اخیر از ناحیه فیلمسازان جوان مقوله فیلمنامه زیاد جدی گرفته نمی شود و به نظر می رسد دوربین را برده در دل یک روزمرگی و خوراکی پیدا کرده که زمینه ذهنی اولیه، هوشمندانه و پخته شده پشت آن نیست. خیلی از فیلمسازان یک اتفاق سه ساعته رو می خواهند فیلم 90 دقیقه ای کنند. در این وضعیت فیلمنامه هیچ جایگاه مشخصی ندارد.

ادامه راه سینمای ایران را چگونه می بینید؟

بخشی از سینما قضا و قدری است و بخشی فیلمساز و هنرمند باید شرایط را تحمل کند. در یک شرایط توام با درک و شناختِ زمانه به نظر می رسد قرار نیست یک جریان متحولی را شاهد باشیم که دستاوردی برای سینمای باری به هر جهت ما داشته باشد. یک جرقه هایی توسط هنرمندان گهگاهی زده می شود که اگر سمج و پایمرد باشند و بتوانند اقدماتی کنند به فیلمسازان مطرحی به شکل موقت تبدیل می شوند اما واقعیت این است که اگر بخواهند سینمایی خلق کنند که خوش بین باشیم باید از اصول و مبانی حرفه ای برخوردار باشد و بازگشت سرمایه در آن تعریف شده باشد، یک چرخه تولید متنوع و زمینه جذب هر چه بیشتر طیف های مختلف مخاطب را از طبقات اجتماعی داشته باشد، این اتفاق زمانی می افتد که نگاه کنترل شده دولتی کمرنگ تر و در قبالش فضا برای بخش خصوصی توانمد کارآمد ایجاد شود که برای سرمایه گذاری آرامشی به وجود بیاید و به یک انتخاب متنوع از سوی نسل های مختلف فیلمسازی برسد نه اینکه تنها خود را محدود و مقید به نسل های جوان این سالها کند. حتما باید به فیلمسازان بها داده شود و در کنارش کار کردن فیلمسازانی که تجربه تاریخی نشان می دهد از توانایی بالقوه و بالفعلی برخوردار هستند، می توانند نفس بکشند و تا حیات طبیعی کار را ادامه بدهند حتما باید نادیده نگیریم و موضوع مناسب و فیلمنامه مطلوبی که با دنیای مستقل هر کدام از آنها سنخیتی داشته باشد پیشنهاد کنیم تا در این تنوع و تکثر ویترین فرهنگ و سینمای ما برای طیف های مختلف جذابیت موثر خود را حفظ کند.

حرف پایانی؟

آرزوی موفقیت سینمای ایران و جشنواره های سینمایی به ویژه بخش خصوصی را دارم.

 

تمامی حق و حقوق این وب سایت متعلق به آژانس هنری هنردستان می باشد.

or

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?