به مناسبت سالمرگ ساموئل خاچیکیان؛
هیچکاک ایرانی خالق اولین ها و ستارگان در سینما

هنردستان: امروز سالمرگ ساموئل خاچکیان کارگردان اولین ها و بهترین ها در سینماست. کسی که با خلق موضوعات جنایی و ترس برای اولین بار به حق لقب هیجکاک سینمای ایران را دریافت کرد. به همین مناسبت یادداشتی در این باره می خوانید.

به گزارش هنردستان؛ 29مهرماه مصادف با سالروز تولد (۱۳۰۲) و ۳۰ مهرماه (۱۳۸۰) سالمرگ درگذشت ساموئل خاچکیان کارگردان سینمای ایران است، فیلمسازی که به ساخت فیلم هایی در ژانر وحشت و پلیسی شهره بود و او را هیچکاک سینمای ایران می‌نامیدند.100857324083

ایران در دهه سی از طریق کارهای ساموئل خاچیکیان به طور جدی با سینمای ایران آشنا شد. با دیدن فیلم‌های او بود که پی برده شد پشت دوربین کسی به نام کارگردان ایستاده است. کسی که با دکوپاژ، سر صحنه می‌آید، بازی‌ها را رهبری می‌کند. ساموئل به مخاطب خاصیت دوربین فیلمبرداری را نشان داد و به حرکت در سینما مفهوم بخشید. قبل از او و حتی بعد از او تا اواخر دهه سی، کارگردانی در سینمای ایران مفهومی نداشت و فیلمبردارها به جای کارگردان‌ها صحنه‌ها را تقطیع و زوایا را انتخاب می‌کردند.

ساموئل خاچیکیان اولین کارگردانی سینمای ایران است که با دفترچه دکوپاژ با شهامت کنار فیلمبردار ایستاد با شهامت در کار نورپردازی و انتخاب زوایا دخالت کرد و مطابق سلیقه خود فیلم ساخت. از جهتی دیگر ساموئل خاچیکیان اولین کارگردان سینمای ایران است که خودش فیلم‌هایش را تدوین کرد و از آن طریق به همنسلان خود فهماند که می‌توان با کوتاه کردن پلان‌ها در سینما، ریتم ایجاد کرد. تا قبل از او و حتی تا مدت‌ها بعد از او، فیلمبردارها ته یک پلان را به سر پلان دیگر می‌چسباندند و حتی مکث‌های اضافی را هم درنمی‌آوردند.

ساموئل اولین کارگردانی است که برای سینمای ایران آنونس ساخت و به نسل بعدی فن آنونس سازی را آموخت. دختری از شیراز نخستین فیلم ایرانی است که برای آن آنونس ساخته شد. خاچیکیان این آنونس را از راش‌های فیلم ساخت. همچنین نخستین فیلمی است که مونتاژ و دیگر زحمت‌های فنی در آن به خوبی انجام گرفت. با نمایش فیلم دختری از شیراز در سال ۱۳۳۳ سینمای ایران باب تازه‌ای از فیلم‌سازی را مقابل خود نظاره گشت. طغرل افشار در شماره ۳ پیک سینما به تاریخ ۱۸ خرداد ماه ۱۳۳۳، «ظهور کارگردان واقعی سینمای ایران» را تبریک گفت.

ساموئل خاچیکیان بود که اول بار با هنرپیشه غیرتئاتری کار کرد؛ با چهره‌های جدید فیلم ساخت و برای سینمای ایران، بازیگر حرفه‌ای تربیت کرد. بسیاری از بازیگران مشهور دهه سی و چهل، کارشان را با ساموئل شروع کردند.

بازیگرانی همچون آرمان هوسپیان، عبدالله بوتیمار، ویدا قهرمانی، فرانک میر قهاری، ویگن، رضا بیک ایمانوردی تا بهروز وثوقی، پوری بنایی، ناصر ملک مطیعی و  محمد علی فردین و نیز بازیگرانی چون جلال پیشوائیان، جمشید هاشم پور و رضا رویگری که در سینمای خاچیکیان به عنوان هنرپیشه مطرح گردیدند.

شب‌نشینی در جهنم در ۱ آذر ۱۳۳۶ به نمایش درآمد. بنا بر برنامه‌ریزی‌های قبلی، در تیتراژ فیلم نامی از خاچیکیان نبود اما در مراسم افتتاحیه فیلم (سانس اول سینمای ایران)، او نیز به همراه با سروری بر صحنه رفت و به عنوان کارگردان جایزه گرفت.در تیرماه سال ۱۳۳۷، فیلم در بخش رسمی جشنواره فیلم برلین به نمایش درآمد این نخستین فیلم از سینمای ایران بود که در جشنواره‌ای بین‌المللی حضور پیدا می‌کرد.

در سال ۱۳۴۰، خاچیکیان با دو فیلم هیجان‌انگیز فریاد نیمه شب (۱۳۴۰) و  یک قدم تا مرگ (۱۳۴۰) پیشگام جریان جنایی سازی در سینمای ایران شد. خاچیکیان به گفته خود بسیار به سینمای دلهره‌آور جهان علاقه داشت و در عمل نیز با فیلم‌های جنایی–پلیسی به اوج کار خود رسید. از آن پس، خاچیکیان را «هیچکاک ایران» لقب دادند. دلبستگی عمیق خاچیکیان به آفرینش ترس و هیجان در دو فیلمی که در این سال کارگردانی کرد به خوبی نمایان است.

ساموئل در سال ۱۳۴۷ فیلم ببر مازندران را با شرکت امامعلی حبیبی، قهرمان ایرانی کشتی جهان، ساخت. این فیلم در تاشکند، ایروان و سایر شهرهای شوروی به نمایش درآمد و آن گروه از قهرمانان کشتی جهان که فیلم را دیدند برای ساموئل هدایایی فرستادند.

8605_413

در سال ۱۳۴۷ جشنواره‌ای ویژه فیلم‌های خاچیکیان توسط سیامک پورزند برگزار شد که بسیار مورد توجه منتقدین و صاحب‌نظران قرار گرفت. در این جشنواره ۹ فیلم از خاچیکیان به نمایش درآمد.

پس از پیروزی انقلاب وی چند سالی را بیکار بود و با فیلم عقاب‌ها، بازگشت بسیار موفقی به سینمای نوپای انقلابی ایران داشت.

فیلم عقاب ها ساخته خاچیکیان، نخستین و جدی‌ترین فیلم در حوزه دفاع مقدس بود و در سال ۱۳۶۴ فروش خوبی در تهران داشت و در حالیکه جمعیت ایران نزدیک به ۴۵ میلیون تن بود، ۱۸ درصد به دیدن فیلم رفتند و فیلم به فروشی معادل ۷۳۸٬۶۲۰٬۰۰۰ تومان رسید که پس از گذشت سی و یک سال همچنان پر فروش ترین فیلم تاریخ سینمای ایران است.

بلوف واپسین فیلمی بود که توسط خاچیکیان کارگردانی شد. خاچیکیان در سال‌های ۷۸–۱۳۷۷ در صدد برآمد در آخرین فعالیت هنری خویش، فیلم  شک را بر اساس فیلم‌نامه‌ای از داوود موثقی کارگردانی کند که به دلیل بیماری موفق به پایان بردن آن فیلم نشد و ادامه کار را به موثقی و پسر خود، ادوین سپرد. این فیلم در سال ۱۳۸۰ به نمایش عمومی درآمد.

ساموئل خاچیکیان در طول زندگی هنری خود افتخارات و جوایز چندی به دست آورد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

بهترین کارگردان در «نخستین جشنواره فیلم‌های ایران» با عنوان «گلریزان» به خاطر فیلم چهارراه حوادث (۱۳۳۳). مراسم در ۲۸ اسفندماه سال ۱۳۳۳ برگزار شد.
حضور در هشتمین دوره جشنواره فیلم برلین در سال ۱۹۵۸ با فیلم شب‌نشینی در جهنم و نامزد شدن برای دریافت خرس طلایی.
برنده جایزهٔ نخست نخستین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم تاشکند (شوروی سابق) در سال ۱۳۴۸ بخاطر کارگردانی فیلم ببر مازندران.

ساموئل خاچیکیان در سال‌های آخر عمر خود از بیماری آلزایمر رنج می‌برد و به‌ مدت دو ماه در بیمارستان بستری بود.

او ساعت ۲ بعدازظهر روز دوشنبه ۳۰ مهر سال ۱۳۸۰، برابر با ۲۲ اکتبر ۲۰۰۱ میلادی، در ۷۸ سالگی در تهران درگذشت. پیکر وی بعدازظهر روز پنجشنبه ۳ آبان از کلیسای سرکیس مقدس تشییع و در « آرامستان بوراستان» در جادهٔ خراسان تهران به خاک سپرده شد. در مراسم خاکسپاری خاچیکیان، سفیر ارمنستان و جمع زیادی از هنرمندان سینمای ایران حضور داشتند.

ساموئل خاچیکیان در تاریخ سینمای ایران به حق نقش مهمی ایفا کرده است. اگر کسی بخواهد این واقعیت را انکار کند به سینما دروغ گفته است.

 

تمامی حق و حقوق این وب سایت متعلق به آژانس هنری هنردستان می باشد.

or

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?